บ่อเกลือ…อีกหนึ่งมิติเมืองมหัศจรรย์

ารเดินทางจากตัวเมืองจังหวัดน่านถึงอำเภอบ่อเกลือโดยรถยนต์นั้นใช้เวลาประมาณ 2 ชั่วโมงกว่าๆ หากเราไม่เร่งรีบมากนักเราก็ขับรถชิลกินบรรยากาศสองข้างทางสวยๆ รายล้อมด้วยหุบเขาสลับซับซ้อนกันใครสายเขียวเป็นต้องชอบแน่นอนหละครับ… บ่อเกลือเป็น “แหล่งเกลือสินเธาว์ภูเขาหนึ่งเดียวในโลก” ซึ่งมีอายุเก่าแก่กว่า 800 ปีเลยทีเดียวครับ ซึ่งย้อนกลับไปในอดีตนั้นเกลือเป็นเครื่องราชบรรณาการที่เมืองน่าน นันทบุรีต้องส่งให้นพบุรีศรีนครพิงค์เชียงใหม่ ถือว่าเป็นทรัพยากรที่มีค่า  และมีสรรพคุณทางยามากมายในยุคนั้น

นันทบุรี หรือน่านได้ส่งเกลือสินเธาว์นี้ไปขายยังกรุงสุโขทัย เชียงใหม่ เชียงตุง หลวงพระบาง รวมถึงสิบสองปันนา จีนตอนใต้ บ่อเกลือในสมัยนั้นมีกันอยู่หลายบ่อ  แต่มาถึงปัจจุบันเหลืออยู่เพียงสองบ่อเท่านั้นอยู่ที่บ้านบ่อหลวง ซึ่งในบริเวณนี้จะเป็นที่ตั้งของหมู่บ้านต่าง ๆอีก 8 หมู่บ้าน บ้านบ่อหลวงมีบ่อเกลือสาธารณะอยู่ 2 บ่อ ชาวบ้านจะเรียกว่า บ่อเหนือ และบ่อใต้ บ่อเหนืออยู่ริมแม่น้ำมาง ห่างออก ไปราว 500 เมตรก็จะพบกับบ่อใต้ ชาวบ้านจะปิดบ่อหยุดทำเกลือในช่วงเช้าพรรษา และจะเริ่มทำกันอีกทีก็ออกพรรษาครับ…

ปัจจุบันชาวบ้านยังคงต้มแกลือด้วยวิธีแบบดั้งเดิม โดยจะตักน้ำเกลือจากบ่อส่งผ่านมาตามลำไม้ไผ่สู่บ่อพัก การทำเกลือของชาวบ้านบ่อเกลือ จะนำน้ำเกลือที่ตักจากบ่อมาต้มในกะทะประมาณ 4-5ชั่วโมง ให้น้ำเกลือระเหยแห้ง จากนั้นก็จะนำไม้พายมาตักเกลือใส่ตะกร้าที่แขวนไว้เหนือกะทะ เพื่อให้น้ำเกลือไหลลงมาในกะทะทำอย่างนี้ไปเรื่อย จนน้ำในกะทะแห้งหมดแล้วจึงตักน้ำเกลือจากบ่อมาใส่ลงไปใหม่ เกลือของที่นี่จะมีผลึกดอกเกลือที่สวยงามต่างจากเกลือที่อื่น  และแอบรู้มาว่า เกลือแห่่งนี้มีแร่ธาตุภูเขาที่เต็มไปด้วยด้วยสรรพคุณทางยาอีกมากมาย  แต่เกลือบ่อเกลือนี้ไม่มีสารไอโอดีนเหมือนเกลือทะเลนะครับ…

แปลกใจ!!! กันไหมครับว่าทำไมบนภูเขาสูงจึงมีเกลือ…
จากข้อมูลศึกษาเพิ่มเติมและจากที่ว่าการอำเภอบ่อเกลือ ได้เรื่องว่าบ่อเกลือโบราณ บ้านบ่อหลวง มีหลักฐานทางธรณีวิทยาและมีการสันนิษฐานเอาไว้ว่าบริเวณแห่งนี้มีการตกตะกอนของน้ำทะเลในยุคเพอร์เมียน (Permian) ซึ่งเป็นยุคสุดท้ายในมหายุคพาลีโอโซอิก (Paleozoic Era) (ระหว่าง 250-299 ล้านปีมาแล้ว) ซึ่งน่าจะมีชั้นเกลือหินใต้ดินหรือเป็นโดมเกลือหินอยู่ในบริเวณนี้ และอาจจะบังเอิญขุดไปเจอบ่อน้ำที่มีรสชาติเค็มผุดออกมาจากใต้ดิน จนทำให้เกิดการผลิตเกลือจากบ่อน้ำเค็มบริเวณนี้ ซึ่งปัจจุบันเหลืออยู่เพียงไม่กี่บ่อเท่านั้น และบ่อน้ำเค็มนี้ยังคงมีน้ำผุดขึ้นมาอยู่ตลอดเวลา ซึ่งไม่เคยเหือดแห้งลงไปเลย นับว่าเป็นเรื่องที่น่ามหัศจรรย์จริงเลยใช่ไหมหละครับ…

ารจะนำเกลือจากบ่อขึ้นมาต้มทำเกลือใช่ว่าจะกระทำกันได้ง่าย ๆ ชาวบ้านจะต้องทำพิธีเลี้ยงผีเมืองและเจ้ารักษาบ่อเกลือคือ เจ้าซางคำ กันก่อน โดยจะทำทุกปีในวันแรม 8 ค่ำเดือน 5 หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “งานแก้ม” ในสมัยก่อนเคยทำกันถึง 7 วัน แต่ปัจจุบันลดลงมา เหลือเพียง 3 วันเท่านั้น ในอดีตชาวบ้าน อำเภอบ่อเกลือจะทำเกลือขึ้นเพื่อใช้ในครัวเรือน แต่เมื่อปัจจุบัน ถนนหนทางสะดวกมากขึ้น ชาวบ้านจึงได้นำเกลือจากที่นี่ออกไปจำหน่ายยังหมู่บ้านต่าง ๆ นอกจากนี้ยังได้มีการนำแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น เกลือสปาขัดผิว เกลือแช่เท้า สบู่ดอกเกลือ ให้นักท่องเที่ยวได้ซื้อหากลับบ้านกันด้วยนะครับ

ภาคผนวก

ขอขอบพระคุณที่มาของข้อมูลการท่องเที่ยวจาก TRIPWALKERS หนุ่มสาวทัวร์

เที่ยวเมืองไทยไปทุกภาค

กับ อาร์พีที

อัพเดตข้อมูลการท่องเที่ยว